Naar content
Image

Vogels op het erf

Een vogelvriendelijk erf biedt geschikte plekken om te nestelen, beschutting en voldoende voedsel zoals wormen, insecten, rupsen, zaden, bessen, noten of vruchten. Daarnaast is de aanwezigheid van water belangrijk. Bijvoorbeeld in de vorm van een drinkschaal of, bij voldoende ruimte; een natuurlijke vijver.

U kunt uw erf aantrekkelijker maken voor vogels door het bieden van extra nestgelegenheid en door te zorgen voor een gevarieerde erfbeplanting.

Nestkasten en andere nestgelegenheden
Veel vogels nestelen van nature in holtes in oude bomen of in nissen in gebouwen. Door het opruimen van oude of dode bomen en een betere isolatie van moderne huizen en schuren is er een groot tekort aan deze nestgelegenheden ontstaan. Dit tekort kan worden opgevangen door het ophangen van nestkasten.

De grootte van de vliegopening van een nestkast bepaalt welke soorten er in kunnen broeden. Hang de nestkast buiten bereik van katten op in de ochtendzon, dus op het oosten. Zorg dat de vogels voldoende ruimte hebben om af en aan te vliegen. Maak de nestkast elk jaar in september schoon en verwijder het oude nest.

U kunt vogels  ook broedplaatsen bieden door het openlaten van kieren en spleten in de schuur, schutting of het dak. De ruimte onder dakpannen is vanouds een broedplaats voor bijvoorbeeld huismus, spreeuw of gierzwaluw.

Wanneer u de stam van een dode boom in uw tuin laat staan kunnen spechten en boomklevers daar hun nest in maken. Later kunnen andere holenbroeders (mezen en vliegenvangers) daarvan profiteren.

Dichte doornige struiken van  streekeigen loofhoutsoorten, klimplanten en hagen vormen prima broed en schuilplaatsen voor bosvogels zoals merel, zanglijster, heggenmus en vink.

Meer info over erf- en tuinvogels: vogelbescherming.nl
Meer info over nestkastjes: nestkastjes.nl, vogelhuisjes.com, vivara.nl

Vogelvriendelijke erfbeplanting

  • Zorg voor een gevarieerde beplanting van bomen, struiken en (on)kruiden. Klimplanten zoals klimop, clematis, hop en bruidsluier geven extra voedsel en beschutting.
  • Plant bomen en struiken die bessen en zaden dragen en zo aan vogels voedsel bieden in de herfst en in de winter. Besdragende soorten zijn onder andere vlier, meidoorn, zuurbes. Gelderse roos, vuurdoorn, lijsterbes en hulst.
  • Plant zoveel mogelijk biologisch gekweekte bomen, struiken of rozen. Deze zijn gekweekt zonder het gebruik van kunstmest en chemische bestrijdingsmiddelen en hebben dus al bewezen dat ze tegen een stootje kunnen.
  • Wilde en inheemse* planten zijn voor vogels het meest geschikt. Ze vormen meer zaden en bloemen en zijn voor veel insecten aantrekkelijker dan gekweekte uitheemse soorten. Een uitzondering is de vlinderstruik (Buddleja davidii) die enorm veel vlinders en andere insecten aantrekt.
  • Laat in de herfst bladeren liggen. In de strooisellaag van dode bladeren huizen talloze beestjes zoals spinnen. kevers, duizendpoten en slakken. Die kunnen als vogel voedsel dienen.

* inheemse plantensoorten zijn soorten planten die van nature hier voorkomen. Veel meer bij ons levende insectensoorten zijn aangepast aan inheemse planten, daarom hebben ze een hogere natuurwaarde. Uitheemse soorten (exoten) daarintegen komen van nature niet in Nederland voor.

Bij de provinciale stichtingen voor landschapsbeheer kunt u advies krijgen over de aanleg van streekeigen erfbeplanting en over subsidie mogelijkheden. Zie landschapsbeheer.nl (doorklikken naar eigen provincie).

Nuttige vogels
Boerenzwaluwen

Boerenzwaluwen zijn kenmerkende vogels van boeren erven, ze broeden vrijwel uitsluitend in agrarische gebouwen. Een jonge zwaluw eet ongeveer tweeduizend insecten per dag  en is dus een  prima insectenbestrijder. De boerenzwaluw vangt zowel in de stal als daarbuiten vliegen en muggen. Voor het behouden of stimuleren van zwaluwen op uw bedrijf is het vooral van belang dat er voldoende toegankelijke nestplaatsen zijn. Daarnaast moeten er natuurlijk voldoende insecten zijn. Onderhoud daarom ook eventuele poelen en watergangen zodat de vogels daar op insecten kunnen jagen en kunnen drinken. Modderplekjes gebruiken ze voor nestmateriaal.

Nestplaatsen voor de boerenzwaluw

  • Zorg voor permanente openingen (een open raam is voldoende) in uw schuur of stal tijdens het broedseizoen (van april t/m september)
  • Zorg dat er aanhechtingsmogelijkheden zijn voor het nest. Bijvoorbeeld door gladde balken ruw te maken of er spijkers in te slaan. U kunt ook een latje tegen een blak aanspijkeren op minimaal 15 centimeter van de dakrand.
  • Zorg voor een vrije aanvliegroute. Een vrije aanvliegroute bevordert dat zwaluwen gebruikmaken van de nestplek die voor hen bedoeld is.
  • Zorg voor natte klei voor de nestbouw. Onverharde delen van het erf en koepaden kunnen als ze modderig zijn klei voor de nesten leveren. Of hang kunstnesten op.

Meer info: boerenzwaluw.nl

Uilen
De steenuil en de kerkuil zijn beide kenmerkende vogels van het boerenland. Door nestkasten te plaatsen en andere maatregelen te nemen wordt de aanwezigheid van uilen gestimuleerd.

Steenuilen
De Steenuil is een vogel van het halfopen agrarische landschap met houtwallen en een korte vegetatie. De steenuil broedt graag in holten van knotbomen, in hoogstamfruitbomen of in oude schuren. Het merendeel van de steenuilen in Nederland broedt tegenwoordig in nestkasten.

De Steenuil is een voedselopportunist: hij heeft een breed voedselpakket en kan zich goed aanpassen aan de locale voedselsituatie. Op het menu staan (veld)muizen, mollen, vogels, amfibieën, reptielen, insecten, wormen, slakken en zelfs aas.
Wilt u weten of er bij u in de buurt steenuilen voorkomen of waar u het beste een nestkast kunt plaatsen? Kijk dan op steenuil.nl en neem contact op met een van de regiocoördinatoren.

Kerkuilen
De kerkuil is een echte vogel van het boerenerf;  het merendeel van kerkuilen in Nederland broedt op boerenerven. Meer dan 95%  broedt tegenwoordig in nestkasten. De nestkasten worden bij voorkeur geplaatst in grote rustige en donkere schuren met een ruime opening naar buiten. Het voedsel van de  kerkuil bestaat grotendeels uit muizen maar hij eet ook kleine vogels en insecten.

Let op: de kerkuil houdt zwaluwen weg uit de stal. Wilt u beide in uw stal hebben dan kunt u de zaluwnesten beschermen met kippengaas. Ook kunt u de uilenkast met behulp van een pijp toegankelijk maken via een opening aan de buitenkant van de schuur zodat de uil niet in de schuur kan komen. Als u veel boerenzwaluwen in de stal heeft kunt u beter geen uilenkast plaatsen.

Meer info: kerkuil.com

Overige maatregelen om uilen te stimuleren

  • Laat wat vegetatie overwinteren op een overhoekje zodat er muizen in kunnen leven.
  • Laat wat resten graan in de schuur op het erf of op de akker liggen.
  • Gebruik geen muizengif.

Bronnen:

  • Natuur op eigen erf, ideeënboek voor erven en plattelandstuinen, Roodbont B.V. november 2005
  • Ondernemen met biodiversiteit, werkboek voor ondernemers in de landbouw, CLM Onderzoek en Advies/Louis Bolk Instituut/DLV Groen & Ruimte,  Utrecht/Driebergen/ Wageningen, 2003

wist je dat..?!

Rond biologische bedrijven
25% meer vogels en 3 maal zoveel
vlinders voorkomen?